Σταύρος Κοσουτζής : «Από το χωράφι στον φούρνο: Ποιος κερδίζει και ποιος χάνει ;»

Τα αλώνια ξεκινούν και πάλι στα χωράφια της χώρας. Οι θεριζοαλωνιστικές μηχανές μπαίνουν στις καλλιέργειες, οι αγρότες μαζεύουν τον κόπο μιας ολόκληρης χρονιάς και έρχονται αντιμέτωποι με την ίδια πικρή πραγματικότητα: το σκληρό σιτάρι πληρώνεται σχεδόν στις ίδιες τιμές που πληρωνόταν πριν από τέσσερα χρόνια, την ώρα που το κόστος παραγωγής έχει εκτοξευθεί.

Το 2022, όταν το σκληρό σιτάρι έφτασε να πωλείται περίπου στα 28 λεπτά το κιλό, η αγορά του ψωμιού αντέδρασε ακαριαία. Το ψωμί που μέχρι τότε κόστιζε περίπου 80 λεπτά ανέβηκε στο 1 ευρώ, με το επιχείρημα ότι η αύξηση της πρώτης ύλης δεν μπορούσε να απορροφηθεί.

Όμως τι συνέβη τα επόμενα χρόνια;

Οι τιμές του σιταριού υποχώρησαν. Οι παραγωγοί αναγκάστηκαν να πουλήσουν ακόμα και στα 22 λεπτά το κιλό, πολλές φορές οριακά στο κόστος ή και κάτω από αυτό. Παράλληλα, το κόστος παραγωγής αυξήθηκε δραματικά. Πετρέλαιο, λιπάσματα, φυτοπροστασία, ανταλλακτικά, ηλεκτρικό ρεύμα, εργατικά χέρια: όλα ακολούθησαν ανοδική πορεία. Για πολλούς παραγωγούς η συνολική επιβάρυνση ξεπερνά το 40% σε σχέση με λίγα χρόνια πριν.

Κι όμως, ενώ η τιμή που λαμβάνει ο αγρότης μειώθηκε, το ψωμί δεν ακολούθησε την ίδια πορεία.

Αντίθετα, σήμερα πωλείται σε πολλούς φούρνους 1,40 ευρώ, ενώ στα πρατήρια άρτου συχνά φτάνει ή και ξεπερνά το 1,60 ευρώ. Δηλαδή μέσα σε τέσσερα χρόνια η τιμή για τον καταναλωτή έχει σχεδόν διπλασιαστεί, την ώρα που η βασική πρώτη ύλη έχει επιστρέψει σε επίπεδα πολύ χαμηλότερα από εκείνα που χρησιμοποιήθηκαν ως δικαιολογία για τις ανατιμήσεις.

Το ερώτημα είναι απλό:

Αν το ψωμί ακριβαίνει επειδή ακριβαίνει το σιτάρι, γιατί δεν φθηναίνει όταν το σιτάρι φθηναίνει;

Κάπου ανάμεσα στο χωράφι και το ράφι, η αξία που χάνει ο παραγωγός δεν επιστρέφει ποτέ στον καταναλωτή. Ο αγρότης βλέπει το εισόδημά του να συρρικνώνεται. Ο πολίτης πληρώνει όλο και ακριβότερα το πιο βασικό αγαθό της διατροφής του. Και κάποιοι ενδιάμεσοι κρίκοι της αλυσίδας φαίνεται να διατηρούν ή και να αυξάνουν τα περιθώριά τους χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.

Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι η απουσία πολιτικής παρέμβασης.

Μια κυβέρνηση που δηλώνει ότι στηρίζει τον πρωτογενή τομέα δεν μπορεί να παρακολουθεί αδιάφορα τους παραγωγούς να οδηγούνται χρόνο με τον χρόνο στη φτωχοποίηση. Δεν μπορεί να επιτρέπει να διευρύνεται το χάσμα ανάμεσα στην τιμή παραγωγού και στην τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής χωρίς να διερευνά πού δημιουργούνται οι υπερβολικές επιβαρύνσεις.

Ο αγρότης δεν ζητά προνόμια. Ζητά να πληρώνεται δίκαια για το προϊόν που παράγει. Ο καταναλωτής δεν ζητά θαύματα. Ζητά να μην πληρώνει υπερβολικά ακριβά ένα προϊόν όταν η πρώτη ύλη του έχει επιστρέψει σε χαμηλές τιμές.

Σήμερα, ο Έλληνας σιτοπαραγωγός βρίσκεται εγκλωβισμένος ανάμεσα στο αυξανόμενο κόστος και στις χαμηλές τιμές πώλησης. Ο καταναλωτής βρίσκεται εγκλωβισμένος ανάμεσα στην ακρίβεια και στη συρρίκνωση του εισοδήματός του. Και η πολιτεία δείχνει να παρακολουθεί αμέτοχη.

Η εικόνα είναι αποκαλυπτική: εκείνος που παράγει το ψωμί της χώρας φτωχαίνει και εκείνος που το αγοράζει πληρώνει όλο και περισσότερο.

Αν αυτό δεν είναι στρέβλωση της αγοράς, τότε τι είναι;

Τα αλώνια λοιπόν δεν είναι μόνο η εποχή της συγκομιδής. Είναι και η στιγμή του απολογισμού. Και ο φετινός απολογισμός δείχνει ξεκάθαρα ότι ο πρωτογενής τομέας πιέζεται ασφυκτικά, ενώ η ακρίβεια παραμένει αμείλικτη για τα ελληνικά νοικοκυριά.

Κάποια στιγμή, η κοινωνία θα πρέπει να απαιτήσει απαντήσεις. Γιατί δεν είναι λογικό ο παραγωγός να πληρώνεται σαν να βρισκόμαστε στο χθες, ενώ ο καταναλωτής να αγοράζει σαν να βρισκόμαστε σε εποχή διαρκούς κρίσης. Και κυρίως δεν είναι δίκαιο να πληρώνουν το κόστος και οι δύο, ενώ άλλοι να βγαίνουν πάντα κερδισμένοι.