Από την ευρωπαϊκή καινοτομία στην πράξη: Με μεγάλη συμμετοχή το IT4EST Roadshow του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης στην Καβάλα

Ισχυρή παρουσία της Πυροσβεστικής, υψηλού επιπέδου εκπροσώπηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και προηγμένες ευρωπαϊκές τεχνολογίες για την πρόληψη και αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών, την προστασία της υγείας των δέντρων και την αποκατάσταση των δασικών οικοσυστημάτων.

Με μεγάλη προσέλευση, δυναμική παρουσία του Πυροσβεστικού Σώματος και ουσιαστική συμμετοχή εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, θεσμικών φορέων και της επιστημονικής κοινότητας ολοκληρώθηκε το IT4EST Replication Roadshow, που διοργάνωσε το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (ΔΠΘ), με την υποστήριξη της MNLT Innovations, στην Πανεπιστημιούπολη Καβάλας.

Η εκδήλωση έφερε σε άμεση επαφή ευρωπαϊκές επιχειρήσεις τεχνολογίας, ερευνητικούς οργανισμούς, δημόσιες αρχές και επιχειρησιακούς φορείς, με κοινό στόχο τη μετατροπή της επιστημονικής καινοτομίας σε πρακτικά εργαλεία προστασίας των δασών, της ανθρώπινης ζωής και των τοπικών κοινωνιών.

Κεντρικό μήνυμα της διοργάνωσης ήταν ότι η προστασία των δασών δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών. Απαιτεί πρόληψη, συστηματική παρακολούθηση της υγείας των δέντρων, έγκαιρη αναγνώριση ασθενειών και προσβολών από επιβλαβείς οργανισμούς, αποτελεσματική επιχειρησιακή επέμβαση και επιστημονικά τεκμηριωμένη αποκατάσταση.

Η επιστήμη συναντά την επιχειρησιακή εμπειρία και την Τοπική Αυτοδιοίκηση

Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η ευρεία συμμετοχή στελεχών και πυροσβεστών από τις Πυροσβεστικές Υπηρεσίες και τα Πυροσβεστικά Κλιμάκια της Περιφερειακής Ενότητας Καβάλας. Η παρουσία τους προσέδωσε ουσιαστική επιχειρησιακή διάσταση στη συζήτηση, συνδέοντας τις δυνατότητες των νέων τεχνολογιών με τις πραγματικές απαιτήσεις της επέμβασης, της έγκαιρης πληροφόρησης και του συντονισμού των δυνάμεων.

Ιδιαίτερη θεσμική βαρύτητα στην εκδήλωση προσέδωσε η παρουσία του Προέδρου του Ελληνικού Δικτύου Ανθεκτικών Πόλεων και Δημάρχου Ελληνικού–Αργυρούπολης, Γιάννη Κωνσταντάτου, ο οποίος εκπροσώπησε το Δίκτυο και απηύθυνε χαιρετισμό. Η συμμετοχή του ανέδειξε τη σημασία της σύνδεσης της ευρωπαϊκής καινοτομίας με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τον καθοριστικό ρόλο των δήμων στην πρόληψη φυσικών καταστροφών, στην επιχειρησιακή ετοιμότητα και στην οικοδόμηση ανθεκτικών τοπικών κοινωνιών.

Χαιρετισμούς απηύθυναν επίσης ο Κωνσταντίνος Χουβαρδάς, Προϊστάμενος της Αυτοτελούς Διεύθυνσης Πολιτικής Προστασίας της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, ως εκπρόσωπος του Περιφερειάρχη ΑΜΘ Χριστόδουλου Τοψίδη, και ο Πύραρχος Αναστάσιος Τοπαλίδης, Διοικητής της Διοίκησης Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Νομού Καβάλας, ως εκπρόσωπος του Διοικητή της Περιφερειακής Πυροσβεστικής Διοίκησης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

Από την επιστημονική και επιμελητηριακή κοινότητα χαιρετισμούς απηύθυναν ο Γεώργιος Πιστόλας, Δασάρχης Αλεξανδρούπολης και Γενικός Γραμματέας της Διοικούσας Επιτροπής του Παραρτήματος Θράκης του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΓΕΩΤ.Ε.Ε.), ο Σάββας Γαβριηλίδης, Πρόεδρος της Αντιπροσωπείας του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας – Τμήματος Ανατολικής Μακεδονίας (ΤΕΕ/ΑΜ), και ο Χαρίλαος (Χάρης) Σεϊτανίδης, Οικονομικός Επόπτης του Επιμελητηρίου Καβάλας.

Η συμμετοχή των φορέων επιβεβαίωσε την ανάγκη για μια ολοκληρωμένη αντίληψη δασοπροστασίας, στην οποία η επιστήμη, η δασική διαχείριση, η επιχειρησιακή εμπειρία, η τεχνολογία και η αυτοδιοίκηση συνεργάζονται για την πρόληψη των κινδύνων και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας.

Πέντε καινοτόμες τεχνολογίες στην υπηρεσία της δασοπροστασίας

Στο επίκεντρο του Roadshow βρέθηκαν πέντε ευρωπαϊκές τεχνολογικές εφαρμογές, οι οποίες παρουσιάστηκαν από τους εταίρους του IT4EST:

• BONPET – Προηγμένα κατασβεστικά υλικά: Τεχνολογία που δοκιμάζεται για αποτελεσματικότερη κατάσβεση, περιορισμό της κατανάλωσης νερού, δημιουργία προστατευτικών φραγμών και μείωση του κινδύνου αναζωπύρωσης.
• KonnektAble – Ψηφιακή διαχείριση κρίσεων: Η πλατφόρμα COncORDE συγκεντρώνει πληροφορίες από διαφορετικές πηγές, υποστηρίζοντας τη δημιουργία κοινής επιχειρησιακής εικόνας, τον συντονισμό των δυνάμεων και τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων.
• Arbonaut – Έξυπνη παρακολούθηση και προστασία των δασών: Εφαρμογές LiDAR, δορυφορικών και γεωχωρικών δεδομένων για τη χαρτογράφηση της καύσιμης ύλης, την αξιολόγηση του κινδύνου πυρκαγιάς, την παρακολούθηση της υγείας των δασών και τον εντοπισμό περιοχών με ενδείξεις φυτοϋγειονομικών προσβολών.
• Forestry France – Βιώσιμη δασική διαχείριση: Εργαλείο τεκμηρίωσης και πιστοποίησης απορροφήσεων άνθρακα, που αναδεικνύει νέες δυνατότητες περιβαλλοντικής και οικονομικής αξιοποίησης της διατήρησης υγιών δασών.
• kartECO – Αποκατάσταση δασικών οικοσυστημάτων: Το Post-event Restoration Programme (PERP) αξιοποιεί τηλεπισκόπηση, δορυφορικά δεδομένα και τεχνητή νοημοσύνη για την αποτίμηση των επιπτώσεων πυρκαγιών και άλλων καταστροφικών συμβάντων, την παρακολούθηση της φυσικής αναγέννησης και τον σχεδιασμό στοχευμένων δράσεων αποκατάστασης, με ιδιαίτερη αναφορά στην περίπτωση της Θάσου.

Οι παρουσιάσεις ανέδειξαν ότι η πραγματική προστιθέμενη αξία του IT4EST βρίσκεται στη διασύνδεση των επιμέρους τεχνολογιών σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση πρόληψης, επέμβασης, παρακολούθησης της υγείας των δασών και αποκατάστασης.

Η δεύτερη μεγάλη πρόκληση: Οι ασθένειες και η υγεία των δασών

Πέρα από τις δασικές πυρκαγιές, το IT4EST αντιμετωπίζει μια εξίσου σημαντική, αλλά συχνά λιγότερο ορατή απειλή: την υποβάθμιση της υγείας των δασών από ασθένειες, προσβολές εντόμων και άλλους επιβλαβείς οργανισμούς.

Η κλιματική αλλαγή, οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας και οι ηπιότεροι χειμώνες μπορούν να εξασθενήσουν τα δέντρα και να ευνοήσουν την εξάπλωση φλοιοφάγων εντόμων, μυκήτων και άλλων παθογόνων παραγόντων, προκαλώντας εκτεταμένες οικολογικές και οικονομικές επιπτώσεις.

Για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης, το ευρύτερο τεχνολογικό χαρτοφυλάκιο του IT4EST περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το GreenScout της OPEGIEKA και το SaniLiDAR της Arbonaut. Με τη συνδυαστική αξιοποίηση δορυφορικών δεδομένων, φασματικών δεικτών βλάστησης, τεχνολογίας LiDAR και προηγμένων μεθόδων ανάλυσης, οι εφαρμογές αυτές υποστηρίζουν τον έγκαιρο εντοπισμό ενδείξεων καταπόνησης των δέντρων, τη χαρτογράφηση πιθανώς προσβεβλημένων εκτάσεων και την καλύτερη στόχευση των αναγκαίων επιτόπιων ελέγχων και παρεμβάσεων.

Η έγκαιρη αναγνώριση μιας φυτοϋγειονομικής απειλής μπορεί να αποτρέψει την εξάπλωσή της, να περιορίσει τις απώλειες δασικού κεφαλαίου και να ενισχύσει τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα των δασικών οικοσυστημάτων.

Ακολούθησε διαδραστικό εργαστήριο αξιολόγησης και ανατροφοδότησης, υπό τον συντονισμό της Florecha και της Forestry France, με την υποστήριξη του ΔΠΘ και των Ελλήνων εταίρων. Οι συμμετέχοντες συζήτησαν απευθείας με τους τεχνολογικούς παρόχους, καταθέτοντας παρατηρήσεις για τη χρηστικότητα, την επιχειρησιακή καταλληλότητα και τις προϋποθέσεις πρακτικής εφαρμογής των λύσεων.

Το IT4EST ως ευρωπαϊκή απάντηση σε δύο αλληλένδετες απειλές

Οι δασικές πυρκαγιές και οι φυτοϋγειονομικές κρίσεις αποτελούν δύο μεγάλες, αλληλένδετες προκλήσεις για τα ευρωπαϊκά δάση. Η ξηρασία, οι υψηλές θερμοκρασίες, η εξασθένηση της βλάστησης και η εξάπλωση επιβλαβών οργανισμών μπορούν να αυξήσουν την ευπάθεια των δασικών οικοσυστημάτων και να επιβαρύνουν τη διαχείρισή τους.

Το IT4EST – Interregional Tech for forEst SusTainability, με συντονιστή το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του χρηματοδοτικού μέσου Interregional Innovation Investments (I3).

Το έργο συγκεντρώνει 14 εταίρους από 10 χώρες και 13 ευρωπαϊκές περιφέρειες, αξιοποιώντας 9 δασικά πεδία δοκιμών σε 6 χώρες για την ανάπτυξη, δοκιμή και επιχειρησιακή αξιολόγηση προηγμένων τεχνολογιών.

Το ολοκληρωμένο χαρτοφυλάκιό του συνδυάζει συστήματα έγκαιρης ανίχνευσης πυρκαγιών, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, δορυφορική παρακολούθηση, τεχνολογίες αξιολόγησης της υγείας των δέντρων, εργαλεία χαρτογράφησης φυτοϋγειονομικών προσβολών, ψηφιακές πλατφόρμες διαχείρισης κρίσεων και εφαρμογές αποκατάστασης.

Στόχος είναι οι ώριμες τεχνολογίες να περάσουν από την πιλοτική δοκιμή στην ευρύτερη εφαρμογή, με παράλληλη εκπαίδευση των χρηστών και ενίσχυση της συνεργασίας επιχειρήσεων, ερευνητικών οργανισμών, διαχειριστών δασών, περιφερειών και φορέων Πολιτικής Προστασίας.

Ευρωπαϊκή αναγνώριση για το IT4EST και το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Η διοργάνωση στην Καβάλα ακολούθησε μια ιδιαίτερα σημαντική ευρωπαϊκή αναγνώριση.

Στο Annual I3 Instrument Forum 2026, την 1η Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες, η Francesca Doria, Head of Unit της EISMEA, παρουσίασε το IT4EST ως «Success Story» του Strand 2a, αναδεικνύοντας τη συμβολή του στην ανάπτυξη και αξιοποίηση καινοτόμων λύσεων για την ανθεκτικότητα των δασών.

Στο ίδιο Forum, ο Επιστημονικός Υπεύθυνος και Συντονιστής του έργου, Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Χημείας του ΔΠΘ, Μιχάλης Χάλαρης, συμμετείχε ως ομιλητής στη συζήτηση «Scaling I3 Instrument results through value chains and regional uptake», αναδεικνύοντας την ανάγκη μετατροπής των ερευνητικών αποτελεσμάτων σε βιώσιμες και επιχειρησιακά αξιοποιήσιμες ευρωπαϊκές λύσεις.

Η αναγνώριση αυτή επιβεβαιώνει τον ουσιαστικό ρόλο του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης στον συντονισμό διεθνών συνεργασιών και στη σύνδεση της επιστημονικής έρευνας με την κοινωνία και την πραγματική οικονομία.

Μιχάλης Χάλαρης: «Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να πρωταγωνιστεί στη δημιουργία ευρωπαϊκών λύσεων»

Σε δήλωσή του, ο Επιστημονικός Υπεύθυνος και Συντονιστής του IT4EST, Μιχάλης Χάλαρης, τόνισε:

«Η πραγματική επιτυχία της καινοτομίας δεν μετριέται μόνο με τις τεχνολογίες που αναπτύσσουμε, αλλά με τις ζωές, τα δάση και τις κοινωνίες που μπορούμε να προστατεύσουμε.

Αυτό υπηρετεί το IT4EST: τη μετάβαση από την αντίδραση στην πρόληψη και από τις μεμονωμένες εφαρμογές σε ολοκληρωμένες λύσεις διαχείρισης κινδύνων και ανθεκτικότητας. Γιατί η προστασία των δασών σημαίνει τόσο την αντιμετώπιση των πυρκαγιών όσο και την έγκαιρη αναγνώριση των απειλών για την υγεία τους.

Η ευρωπαϊκή αναγνώριση του έργου αποτελεί τιμή για το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και όλους τους εταίρους μας, αλλά και ευθύνη να μετατρέψουμε την επιστημονική γνώση σε πραγματικό κοινωνικό όφελος.

Η δυναμική παρουσία της Πυροσβεστικής, των δασικών υπηρεσιών και των εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης επιβεβαιώνει ότι η τεχνολογία αποκτά πραγματική αξία όταν συναντά την επιχειρησιακή εμπειρία και τις ανάγκες του πεδίου.

Η Ελλάδα δεν πρέπει να είναι μόνο αποδέκτης ευρωπαϊκών λύσεων. Μπορεί και πρέπει να πρωταγωνιστεί στη δημιουργία τους.

Οι απειλές για τα δάση δεν γνωρίζουν σύνορα. Ούτε η επιστήμη και η συνεργασία για την προστασία τους πρέπει να γνωρίζουν.

Προστατεύουμε ό,τι έχει αξία — πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την κρίση.»

Η σημασία για την Ελλάδα και την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη

Για την Ελλάδα, που έχει βιώσει σοβαρές περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες από τις δασικές πυρκαγιές, αλλά αντιμετωπίζει και αυξανόμενες πιέσεις στην υγεία και στη βιωσιμότητα των δασικών οικοσυστημάτων, οι τεχνολογίες του IT4EST προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες ενίσχυσης της πρόληψης, της παρακολούθησης, της επιχειρησιακής ετοιμότητας και της αποκατάστασης.

Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, με τα εκτεταμένα δασικά οικοσυστήματα και τις περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πεδίο περαιτέρω εφαρμογής και αξιολόγησης των λύσεων, τόσο για την προστασία από τις πυρκαγιές όσο και για την παρακολούθηση της υγείας των δασών.

Η συμμετοχή του Ελληνικού Δικτύου Ανθεκτικών Πόλεων, των δασικών υπηρεσιών, των υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας και των τοπικών θεσμικών φορέων ανοίγει παράλληλα προοπτικές για τη σύνδεση της ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας με τις ανάγκες των ελληνικών δήμων και των αρμόδιων υπηρεσιών διαχείρισης των δασικών οικοσυστημάτων.

Το IT4EST Roadshow της Καβάλας ανέδειξε ότι η ευρωπαϊκή συνεργασία μπορεί να παράγει ουσιαστικό τοπικό αποτέλεσμα όταν η επιστήμη, οι επιχειρήσεις, η Τοπική Αυτοδιοίκηση, οι δασικές υπηρεσίες και οι επιχειρησιακές δυνάμεις εργάζονται με κοινό προσανατολισμό.

Για υγιέστερα και ανθεκτικότερα δάση, αποτελεσματικότερη πρόληψη των καταστροφών και ουσιαστικότερη προστασία της ανθρώπινης ζωής και των τοπικών κοινωνιών — πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την κρίση.